Nhà Nha Trang là Tu Viện thứ 8 được Phụ Tỉnh
thiết lập tại Việt Nam, sau các Nhà Huế, Hà Nội, Sài Gòn,
Nam Ðịnh, Ðà Lạt, Vũng Tàu, Fyan. Ðây là Tu Viện mà anh em
trong Dòng, các vị lãnh đạo tôn giáo và dân sự, đặc
biệt tín hữu trong vùng, luôn ước mong được thiết lập. Có thể nói lịch sử Nhà Nha Trang đã được
bắt đầu từ những năm đầu của thập niên 1930. Ðó là
vào năm 1934, nhân chuyến kinh lược của cha Louis-Philippe
Lévesque, Bề Trên Giám Tỉnh Sainte-Anne-de-Beaupré (từ ngày
16-08 đến 27-11-1934), Ðức Khâm Sứ Toà Thánh đã đề nghị
Nhà Dòng lập tại Nha Trang hay tại các miền lân cận một Tu
Viện. Tuy nhiên, vì hoàn cảnh, lời đề nghị đó đã không
thực hiện được. Sau chiến tranh Pháp - Nhật 1945, vào khoảng
năm 1949 và những năm đầu thập niên 1950, Ðức Giám Mục
Giáo Phận Quy Nhơn là Ðức Cha Marcel Piquet, đã nhiều lần
nhắc lại lời đề nghị này, nhưng do chiến tranh vừa kết
thúc, Phụ Tỉnh đành phải gác lại công cuộc lập Tu Viện
tại đây. Sau năm 1954, ngày 05-07-1957, Nha Trang được tách
ra khỏi Giáo Phận Quy Nhơn, lập thành Giáo Phận mới. Ðức
Cha Marcel Piquet, người từng được mệnh danh là "người
bạn thân của Dòng Chúa Cứu Thế", được cắt đặt về
quản nhiệm Ðịa Phận mới này. Cũng trong năm đó, một lần
nữa, ngài xin Dòng Chúa Cứu Thế tới lập Tu Viện trong Ðịa
Phận của ngài. Lời đề nghị đã được Phụ Tỉnh hân hoan
đón nhận, vì rất phù hợp với dự án tách Nhà Tập ra
khỏi Học Viện Ðà Lạt và dự án lập một trung tâm mục
vụ, nhằm mục tiêu canh tân các hoạt vụ thừa sai của Tỉnh
Dòng. Nha Trang nằm ở miền Trung, dễ dàng tỏa đi khắp nơi,
đường sá đi lại thuận tiện, và đặc biệt, có đủ
những điều kiện để phát triển tinh thần thừa sai Dòng
Chúa Cứu Thế theo tinh thần Thánh An-phong. Năm 1958, đích thân Ðức Cha Marcel Piquet, cùng
với một cha trong Dòng, đạp xe dong duổi khắp các vùng phụ
cận Nha Trang, nhất là Phước Hải và Cầu Ðá, để tìm một
địa sở thích hợp cho dự án này. Tuy nhiên, những mảnh
đất các ngài ưng ý thì hoặc là quá nhỏ hoặc ở những
nơi quá ồn ào không thích hợp cho một Tu Viện. Thiên Chúa quan phòng : vào khoảng tháng 12-1958,
do việc kinh doanh thua lỗ, khách sạn Beau Rivage được người
chủ rao bán. Ðây là một khu nhà đã được xây dựng từ
30 năm trước, với một ngôi nhà chính đang được dùng
làm phòng tiếp tân và quán bar của khách sạn và một dãy
9 căn biệt thự. Sau khi cân nhắc, Phụ Tỉnh đã quyết định
mua khách sạn này sửa thành Tu Viện. Ngày 09-02-1959, hợp
đồng mua bán đã được đôi bên thỏa thuận và ký kết.
Tuy nhiên, phải một tháng sau, ngày 05-03-1959, khách sạn này
mới thực sự thuộc quyền sở hữu của Nhà Dòng. Sau khi chỉnh trang lại cho thích hợp hơn với
một Tu Viện, tháng 06-1959, quyết định lập Tập Viện tại Nha
Trang đã được ban hành, và từ đây, Nhà Nha Trang trở
thành nơi đào tạo các tập sinh Dòng Chúa Cứu Thế Việt Nam
cho tới năm 1975. Cuối tháng 09-1959, Tập Viện rời Ðà Lạt
xuống định cư tại Nhà Nha Trang. Khoá Tập Viện đầu tiên
tại Tu Viện này là lớp các cha Phao-lô Bùi Thông Giao,
Mi-ca-en Trương Văn Hành, Giu-se Cao Ðình Trị, Giu-se Nguyễn Tiến
Lãng và Giu-se Nguyễn Ngọc Vũ. Ngày 16-10-1959, lễ thánh
Giê-ra-đô, Ðức Cha Marcel Piquet đã cử hành nghi lễ thánh
hiến Nhà Nha Trang. Như vậy, ước mong từ hơn hai mươi năm
trước đã được Phụ Tỉnh thực hiện. Nhà Nha Trang chính
thức hiện diện và tồn tại như dấu chứng trung thành của
Dòng Chúa Cứu Thế Việt Nam với Giáo Hội, và bắt đầu
viết những trang sử của mình. Ngày 15-03-1960, lễ Thánh Clê-men-tê Ma-ri-a
Hofbauer (Bổn Mạng Tu Viện và nguyện đường Nhà Nha Trang),
nguyện đường Tu Viện Dòng Chúa Cứu Thế Nha Trang đã
được Ðức Giám Mục Giáo Phận làm phép. Ðây là nguyện
đường dành cho giáo dân, với sức chứa khoảng 300 người.
Nguyện đường này đã được thiết kế lại từ một căn
phòng vũ hội của khách sạn, nhằm đáp ứng nhu cầu mục
vụ ngày càng tăng thêm của cộng đoàn. Suốt thập niên 1960
và những năm sau đó, tại nguyện đường này, quý cha đã
tổ chức nhiều cuộc tĩnh tâm cho các linh mục, tu sĩ đến
đây nghỉ ngơi sau những tháng ngày ngược xuôi vất vả
trên con đường tông đồ. Tại đây, vào mỗi buổi chiều,
anh em trong cộng đoàn tổ chức giờ chầu Thánh Thể cho các
tín hữu đạo đức. Mỗi thứ bảy hàng tuần đều có giờ
hành hương kính Ðức Mẹ Hằng Cứu Giúp, thường là vào
buổi chiều. Các hoạt động này bước đầu đã lôi kéo
được một số lượng tín hữu đáng kể, và không bao lâu
sau, Hội Ðức Mẹ Hằng Cứu Giúp và Thánh An-phong đã
được cha Phao-lô Nguyễn Văn Cơ thiết lập. Cho đến năm 1961,
Nhà Nha Trang đã được biết đến như một trung tâm mục vụ
của Giáo Phận. Một quy chế đặc biệt, có lẽ là duy nhất
tại Việt Nam vào thời điểm đó, đã được Ðức Giám
Mục Ðịa Phận dành cho Nhà Dòng, đó là bất cứ linh mục
Dòng Chúa Cứu Thế nào tới Nha Trang đều được quyền mục
vụ "ipso facto" (đương nhiên) khắp nơi trong Giáo Phận.
Từ đó, anh em trong cộng đoàn Nha Trang và những anh em
được Tỉnh Dòng chi viện, đã tỏa đi khắp nơi giảng tĩnh
tâm cho các giáo xứ, các Dòng tu trong Ðiạ Phận; mở các
khoá huấn luyện dự bị hôn nhân và xây dựng hạnh phúc
gia đình; mở các lớp đàn - nhạc cho giới trẻ; làm linh
hướng cho các Dòng nữ và làm tuyên úy cho quân nhân.
Ngày 06-10-1962, nhóm thừa sai đại phúc gồm các cha Ða-minh
Ðỗ Văn Thừa, Phao-lô Nguyễn Văn Cơ, Gia-cô-bê Ðào Hữu
Thọ và Phê-rô Ðinh Ngọc Quế đã thực hiện cuộc đại
phúc đầu tiên tại Phan Rang, kéo dài trong 2 tháng. Hoạt
động thừa sai truyền thống này sẽ còn được tiếp tục
vào những năm kế tiếp. Ngày 22-03-1961, khoảng 20 anh em dự tu theo ơn gọi
tu sĩ thừa sai đã đến sống tại đây, mở đầu cho một
chương trình đào tạo đã được Phụ Tỉnh quyết định
trước đó. Cha An-tôn Nguyễn Văn Trung được cắt cử làm
Giám Ðốc chương trình đào tạo này. Phụ tá cho ngài là cha
Lê-ô Nguyễn Văn Sang và thầy Germain. Một phần khu biệt thự
(những năm trước đó và cả sau này nữa, được dùng
làm nơi tổ chức các hội nghị, các buổi học hỏi và các
khoá tu nghiệp cho các linh mục và tu sĩ trong Dòng) được
sử dụng cho hoạt động đào tạo này. Nhà Nha Trang, từ
đây, không chỉ được biết đến như trung tâm đào tạo các
tập sinh theo đuổi ơn gọi linh mục thừa sai và tu sĩ thừa sai
của Dòng, mà còn là nơi tiếp nhận và đào tạo các anh em
dự tu theo ơn gọi tu sĩ thừa sai Dòng Chúa Cứu Thế. Tuy
nhiên, chương trình này chỉ tồn tại được đến giữa năm
1964. Năm 1964, Tu Viện được xây dựng mới. Nhưng,
do chiến tranh leo thang, vật liệu xây dựng không thể chuyển
tới kịp, nên phải mất 3 năm sau, ngày 12-07-1967, Tu Viện mới
được khánh thành. Với công trình mới này, Nhà Nha Trang
trở thành một ngôi nhà bề thế, đủ khả năng tổ chức
các cuộc hội nghị của Tỉnh Dòng và các cấp cao hơn nữa.
Trong giai đoạn này, Tỉnh Dòng đã cho thuê ngôi nhà cũ. Năm 1975, Tập Viện dời về Thủ Ðức. Sau năm
1975, do các biến động lịch sử và do việc Tập Viện đã
chuyển về Thủ Ðức, nhân sự Nhà Nha Trang giảm dần. Ngày 15-12-1978, anh em trong cộng đoàn bị buộc
phải di chuyển về nơi ở mới, theo lệnh của nhà chức
trách. Hiện nay, Tu Viện được trưng dụng làm 2 khách sạn
Hải Yến và Viễn Ðông (mới xây sau này). Nơi ở mới, số
4 Tô Hiến Thành, là một căn nhà cấp bốn, diện tích chưa
bằng 1/23 nơi ở cũ. Các cha Gia-cô-bê Nguyễn Khắc Cân,
Phao-lô Nguyễn Văn Cơ, Giu-se Trần Ðức Khâm, An-tôn Phạm
Văn Nam, Giu-se Phan Thiện Ân và hai thầy Giu-se Tôn Thất Tâm,
Giu-se Phan Sanh Lựa, sống chật chội trong ngôi nhà cấp bốn
này. Tuy nhiên, chính trong khung cảnh không mấy thuận lợi đó,
đời sống huynh đệ cộng đoàn càng thêm thắm nồng. Tại
đây, các nghi lễ phượng tự vẫn được cử hành mỗi
ngày, các buổi họp cộng đoàn vẫn được duy trì, mục vụ
giáo lý dự tòng vẫn được triển khai và lớp piano cho
thanh thiếu niên vẫn được tiếp tục. Ðàng khác, do hoàn cảnh chung của Ðất Nước,
từ sau năm 1975, các hoạt động tông đồ - mục vụ của
cộng đoàn bị thu hẹp lại rất nhiều. Từ năm 1978 cho tới
nay, ngoài việc phục vụ tại giáo xứ Quân Trấn (đã
được Ðức Giám Mục Giáo Phận trao cho Dòng Chúa Cứu Thế),
hoạt động mục vụ chủ yếu của anh em trong cộng đoàn là
giảng tĩnh tâm cho các linh mục, các Dòng tu và giáo dân
trong Giáo Phận Nha Trang và các vùng lân cận như Phan Rang và
Buôn Mê Thuột. Những năm sau này, nhờ hoàn cảnh Ðất
Nước đã có nhiều đổi thay, Cộng Ðoàn Nha Trang, dù ít
người, vẫn hy sinh nhận thêm công việc linh hướng cho Chủng
Viện Hà Nội, Ðoàn Liên Minh Thánh Tâm và Các Bà Mẹ Công
Giáo của Giáo Phận, và làm giáo sư tại Ðại Chủng Viện
Sao Biển và Ðại Chủng Viện Hà Nội. Bên cạnh đó, Cộng
Ðoàn còn giúp một trạm của Hội Chữ Thập Ðỏ cấp phát
thuốc miễn phí cho dân nghèo. Ngoài những công việc mục vụ
đó, Tu Viện Nha Trang còn đảm nhận việc đào tạo ban đầu
cho các anh em dấn thân theo đặc sủng tu sĩ và linh mục Dòng
Chúa Cứu Thế. Tính cho đến năm 2000, số tu sĩ xuất phát
từ Cộng Ðoàn Nha Trang đã đạt tới con số 20 người. Tu Viện Nha Trang đang tiếp tục những bước đi
vững chắc của mình trong việc tham dự vào mầu nhiệm cứu
độ của Chúa Cứu Thế. Ngày 20-03-2000, cha Giu-se Hồ Ðắc Tâm
lãnh sứ vụ linh mục tại Nha Trang. Ðây là vị linh mục Dòng
Chúa Cứu Thế Việt Nam đầu tiên được trao sứ vụ linh
mục tại Ðịa Phận này. Sự kiện đó là một dấu chỉ sự
phát triển của Nhà Nha Trang trong tương lai gần. Danh Sách các linh mục Bề Trên Nhà Nha Trang: 1959 - 1961 : linh mục Gérard Boissonnault
1961 - 1964 : linh mục Phan-xi-cô X. Trần Văn Hưng
1964 - 1967 : linh mục Giu-se Trần Ðức Khâm
1967 - 1968 : linh mục Henri Bạch Văn Lộc
1968 - 1970 : linh mục Phê-rô Phạm Thanh Quốc
1970 - 1972 : linh mục An-tôn Phạm Văn Nam
1972 - 1975 : linh mục Giu-se Phan Thiện Ân
1975 - 1990 : linh mục Giu-se Trần Ðức Khâm
1990 - 1993 : linh mục Giu-se Phan Thiện Ân
1993 : linh mục Phao-lô Nguyễn Văn Cơ
1993 - 1999 : linh mục An-tôn Phạm Văn Nam
1999... : linh mục Giu-se Phan Thiện Ân